Kadınların Kariyer Yolculuğunda ‘Cam Tavan’ Sorunu ve Fırsat Eşitsizliği!

Kadınların iş hayatındaki varlığı her geçen gün artıyor. Artık hemen her sektörde kadın çalışanları, yöneticileri, girişimcileri ve alanında önemli başarılara imza atan kadınları görmek mümkün. Ancak sayının artması, fırsatların da aynı ölçüde eşitlendiği anlamına gelmiyor.

Çünkü kadınların kariyer yolculuğunda karşılaştığı bazı engeller hâlâ görünürlüğünü koruyor. Cinsiyet ayrımcılığı, toplumsal önyargılar, “cam tavan” olarak tanımlanan görünmez kariyer sınırları, iş ve özel yaşam arasındaki dengeyi kurma güçlüğü ve ailevi sorumlulukların büyük ölçüde kadınların üzerinde kalması bu engellerin başında geliyor.

Bir kadın işe başladığında yalnızca mesleki yeterliliğini kanıtlamakla kalmayabiliyor. Bazen kadın olduğu için kendisine biçilen toplumsal rollerle, bazen yönetici pozisyonları için erkeklerin daha uygun olduğu yönündeki kalıplaşmış düşüncelerle, bazen de annelik ve kariyer arasında seçim yapmak zorunda bırakılmasıyla mücadele ediyor.

Asıl mesele de burada başlıyor.

Kadınların kariyerlerinde belirli bir noktaya kadar ilerleyebildiği, ancak üst yönetim ve karar alma mekanizmalarına ulaşırken görünmez engellerle karşılaştığı durumlar “cam tavan” kavramıyla ifade ediliyor.

Bu tavanı kırmanın yolu yalnızca kadınlara “Daha çok çalışın, daha cesur olun” demekten geçmiyor. Çünkü eşitsizliğin kaynağı yapısalsa, çözümün de kurumsal olması gerekiyor.

İş yerlerinde işe alım, terfi, ücretlendirme ve yöneticilik pozisyonlarına getirilmeye ilişkin kriterlerin açık ve ölçülebilir hale getirilmesi önemli bir başlangıç olabilir. Aynı işi yapan ve aynı sorumluluğu üstlenen çalışanlar arasında cinsiyete dayalı farklılıkların oluşmasına izin verilmemeli.

Kadınların karar alma mekanizmalarında daha fazla yer alması da yalnızca kadınlar açısından değil, kurumların farklı bakış açılarıyla yönetilebilmesi açısından önem taşıyor.

KARİYER İLE AİLE ARASINDA SEÇİM YAPILMAMALI

Kadınların önündeki en önemli sorunlardan biri de iş-yaşam dengesi.

Toplumda çocuk bakımı, ev işleri ve aile içindeki birçok sorumluluğun hâlâ ağırlıklı olarak kadınlara yüklenmesi, çalışan kadınların iş hayatındaki yükünün mesai bitiminde sona ermemesine neden oluyor.

Kadının kariyer yapabilmesi için ailesinden vazgeçmesi, ailesine daha fazla zaman ayırabilmesi için de kariyer hedeflerini küçültmesi gerektiği düşüncesinden uzaklaşmalıyız.

Burada sorumluluk yalnızca kadınlara ait değil.

Esnek çalışma modellerinin uygun sektörlerde yaygınlaştırılması, erişilebilir kreş ve çocuk bakım olanaklarının artırılması, ebeveynlik sorumluluklarının kadın ve erkek arasında daha dengeli paylaşılmasını destekleyen uygulamaların güçlendirilmesi gerekiyor.

Çünkü çocuk yetiştirmek yalnızca annenin görevi olmadığı gibi, aile yaşamını sürdürebilmek de yalnızca kadının sorumluluğu değildir.

ÖNYARGILAR DA DEĞİŞMELİ

Yasal veya kurumsal düzenlemeler ne kadar önemli olursa olsun, zihniyet değişmediği sürece tek başına yeterli olmayacaktır.

“Kadından yönetici olmaz”, “Bu iş kadınlara göre değil”, “Çocuğu olursa işe yeterince zaman ayıramaz” gibi açık veya örtülü önyargılar profesyonel hayatta hâlâ kadınların karşısına çıkabiliyor.

Oysa değerlendirilmesi gereken kişinin cinsiyeti değil; eğitimi, deneyimi, yetkinliği, üretkenliği ve yaptığı iştir.

Bu nedenle şirketlerde toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda farkındalık çalışmalarının artırılması, yöneticilerin bilinçlendirilmesi ve ayrımcılığa karşı etkin mekanizmaların oluşturulması gerekiyor.

KADINLARIN BİRBİRİNİ DESTEKLEMESİ DE ÖNEMLİ

Çözümün bir başka ayağını dayanışma oluşturuyor.

Mesleki mentorluk programları, kadın girişimcilere yönelik destekler, eğitim ve liderlik programları ile profesyonel dayanışma ağları daha fazla kadının kariyer yolunda ilerlemesine katkı sağlayabilir.

Başarıya ulaşmış kadınların deneyimlerini kariyerinin başındaki kadınlarla paylaşması, yalnızca bireysel bir destek değildir. Aynı zamanda sonraki kuşakların önündeki yolu biraz daha açmaktır.

Ancak bütün sorumluluğu kadın dayanışmasına yüklemek de doğru değildir. Devletin, işverenlerin, eğitim kurumlarının ve toplumun birlikte hareket etmesi gerekir.

MESELE AYRICALIK DEĞİL, EŞİT FIRSAT

Kadınların iş hayatında daha güçlü bir konuma gelmesi için talep edilen şey bir ayrıcalık değildir.

İstenen; aynı emeğin karşılığında aynı değeri görmek, yetenek ve başarı doğrultusunda ilerleyebilmek, anne olduğu için kariyerinden vazgeçmek zorunda kalmamak ve yalnızca kadın olduğu için önüne görünmez sınırlar konulmamasıdır.

Bir toplum, nüfusunun yarısının yeteneğini ve üretim gücünü sınırlandırarak gerçek potansiyeline ulaşamaz.

Kadınların kariyer yolundaki engelleri kaldırmak bu nedenle yalnızca kadınların meselesi değildir. Ekonominin, çalışma hayatının ve toplumsal gelişmenin ortak meselesidir.

Belki de artık kadınların iş hayatında ne kadar ilerleyebildiğini değil, ilerlemek isteyen bir kadının önüne neden hâlâ engeller çıktığını konuşmalıyız.

Çünkü gerçek eşitlik, kadınların engelleri aşmak için daha fazla mücadele etmek zorunda kaldığı bir düzen değil; o engellerin en başından kurulmadığı bir çalışma hayatı yaratabilmektir.